Hawaje (ang. Hawaii, dawniej: Sandwich Islands, nazwane tak przez Cooka na cześć Johna Montagu, 4. hrabiego Sandwich) – archipelag pochodzenia wulkanicznego na Oceanie Spokojnym. Niemal całe Hawaje są jednym ze stanów USA (liczącym 1,2 mln mieszkańców, o powierzchni ok. 28,3 tys. km²). Jedynie atol Midway, leżący w północno-zachodniej części archipelagu, nie należy do stanu Hawaje.

Królestwo Hawajów
Hawaje zostały zaludnione w IV wieku przez Polinezyjczyków z Tahiti. Dla Europy odkryte zostały przez Jamesa Cooka w 1778. Rządy rodów arystokratycznych pojawiły się na Hawajach na długo przed przybyciem Europejczyków, jednakże istnienie skonsolidowanego królestwa datuje się od 1796 roku, kiedy władzę na Hawajach objął król Kamehameha I. W czasach tych w kulturze europejskiej wyspy hawajskie funkcjonowały pod dwiema nazwami: Wyspy Sandwich (nazwa nadana archipelagowi w 1778 roku przez pierwszego przybyłego tam Europejczyka Jamesa Cooka) i Hawaje (nazwa lokalna, od największej wyspy, Hawai'i). W roku 1810 po zjednoczeniu się wysp O'ahu, Maui, Moloka'i, Lāna'i i Hawai'i powstało królestwo. W 1840 roku przyjęto na wyspach pierwszą konstytucję wzorowaną na prawach brytyjskich i amerykańskich. Gwarantami suwerenności państwa były Stany Zjednoczone, Francja i Wielka Brytania.
W latach 1852, 1864 i 1887 uchwalano kolejne konstytucje. Od 1840 królestwo posiadało parlament. Administracyjnie państwo dzieliło się na 4 prowincje: Kaua'i, O'ahu, Maui, i Hawai'i.
W 1851 roku król Kamehameha III powierzył pieczę nad swym królestwem Stanom Zjednoczonym. W 1887 roku USA uzyskało prawo do wybudowania portu w zatoce Pearl Harbor. W 1893 roku miejscowa ludność amerykańska obaliła rządy królowej Liliuokalani i ustanowiła rządy republikańskie.

Republika Hawajów
Republika Hawajów powstała w latach 1894-1898. Republikę proklamowano 4 lipca 1894. 7 lipca 1898 kraj został zajęty przez Stany Zjednoczone. 12 sierpnia 1898 ogłoszono oficjalnie aneksję kraju (od 1959 są 50. stanem USA). Jedynym prezydentem republiki był Sanford Dole.

Klimat
W całości zwrotnikowy morski. Średnie temperatury w lutym wahają się od 20 do 24°C, a w sierpniu od 24 do 29°C. Roczne opady od 300 do 400 mm na stokach południowych i zachodnich, do 3500-4000 mm na stokach północnych i wschodnich (12000 mm na Kauai).

Fauna i flora
W związku z izolacją archipelagu jest tu wiele roślin i zwierząt, które wyewoluowały stając się odrębnymi gatunkami. Roślinność stanowią wiecznie zielone lasy z zaroślami palmowymi.

Demografia
Według danych z 2000 roku 6,6% Hawajczyków uważa się za ludność rdzenną wysp. Ponadto biali stanowią 24,3% ludności, potomkowie Portugalczyków i Azjaci 41,6% (w tym 16,7% Japończycy, 14,1% Filipińczycy, 4,7% Chińczycy, 1,9% Koreańczycy oraz 0,6% Wietnamczycy). 1,3% mieszkańców stanowią Polinezyjczycy, 21,4% Metysi, 1,8% Murzyni i 0,3% Indianie z USA i mieszkańcy Alaski. Ponad 72% ludności skupia się na wyspie O'ahu. Główne miasta to: Honolulu (stolica), Hilo i Kailua.

Militaria, Bazy
Na wyspach znajdują się strategiczne bazy: marynarki wojennej, US Air Force oraz piechoty morskiej, jest naziemna stacja kontrolna należącego do Departamentu Obrony systemu nawigacji satelitarnej GPS, stacje łączności satelitarnej i nasłuchu elektronicznego. Mała bezludna wyspa Kahoolawe jest od lat intensywnie ostrzeliwanym poligonem dla lotnictwa, marynarki i Marines.

Nauka
Na wyspie Big Hawai na szczycie Mauna Kea znajduje się zespół obserwatoriów astronomicznych , z jednymi z największych na świecie teleskopami optycznymi bliźniaczymi Keck I i Keck II , każdy o średnicy zwierciadła 10 m.

Ciekawostka
Hula - tradycyjny taniec hawajski, wykonywany przez kobiety przy akompaniamencie pieśni zwanej mele. Sztuki tańca hula można nauczyć się w szkołach zwanych hālau.